یادداشتی در روزنامه‌ی اعتماد / 21 مرداد 91

 

پیشگام رمانتیسم سیاه

درباره‌ی ویلیام بلیکِ نقاش



بعد از نادیده انگاشتن آثار ویلیام بلیک در زمان حیاتش، کلکسیونرها و موزه‌های بریتانیا (پس از مرگش) جوهره آثار او را گرامی داشته و روح منحصربه‌فرد بلیک را که بسیار جلوتر از زمان خود بود، از دریای مانش عبور داده و به جهان معرفی کردند. بلیک که از سنین جوانی به مقوله هنر علاقه‌مند شده بود، در ابتدا به صورت تجربی با کارکردن روی آثار مشهور و شناخته‌شده، نقاشی‌های ابتدایی خود را عرضه کرد. وی پس از حضور در آکادمی سلطنتی مشغول حکاکی روی فلز (گراورسازی) شد. کاری که تا حدی زمینه را برای پیشرفت در حوزه هنرهای تجسمی برای هنرمندان بعد از او آماده کرد. سرچشمه هنر او را می‌توان آثار شکسپیر دانست اما همچنین و به ویژه، در زمینه هنر قرون وسطایی و حتی پیش از آن هم اطلاعات قابل توجهی داشته است. گاهی نشانه‌هایی از شیوه مواجهه انسان اولیه با تصویر را نیز می‌توان در آثار او یافت. بعضی حتی منبع خلاقیت بلیک را با «یونگ» یکی می‌دانستند؛ «سنت باطنی»؛ فلسفه‌یی ازلی- ابدی. گویی که هر دو در جست‌وجوی یک چیز بوده‌اند. چیزی که «کالریج» آن را «مصداق‌های ذهنی» خوانده است.


ویلیام بلیک یک خیال‌پرداز منحصربه‌فرد بود. یک استاد تمام‌عیار در خلق فضاهای آخرالزمانی. هنرمندی که نقاشی‌ها و تصاویر کتاب‌هایش، تعریف هم‌عصرانش را از «هنر مقدس» یا «هنر والا» تغییر داد. بلیک را می‌توان از حیث رفتار خلاقانه‌اش در هنر، یکی از نخستین رمانتیک‌ها دانست. با وجود اینکه وی یکی از بزرگ‌ترین نمایندگان شعر رمانتیک انگلستان بوده است و نقاشی‌های او نیز همواره وامدار نقاشی رمانتیک بوده‌اند، نمی‌توان او را با سایر نقاشان رمانتیک هم‌دوره‌اش قیاس کرد. او برخلاف جریان غالب نقاشی که شامل آثار هنرمندانی چون «داوید» بود، حرکت می‌کرد. بلیک در محتوای آثار هنری خود و همچنین در استفاده از ابزار و تکنیک‌های رایج آن دوره، با نقاشان هم‌عصر خویش تفاوت‌های بارزی داشت. در حالی که نقاشان مطرح رمانتیک، چون «دلاکروآ» یا «ژریکو» همواره درگیر مسائل اجتماعی اطراف خود می‌شدند و جنگ، انقلاب و حتی کلیسا پیوسته در شکل‌گیری آثارشان نقش داشته ‌است و آکادمی‌های هنری نیز هنرمندان را به تاثیرپذیری از محیط پیرامون خود دعوت می‌کرده‌اند، بلیک از یک منبع ناشناس فرازمینی- فرازمانی تغذیه می‌شده است و با وجود فاصله معناداری که از کلیسا و مناسک مذهبی می‌گرفت، یکی از شناخته‌شده‌ترین و مهم‌ترین نقاشان مذهبی انگلستان به‌شمار می‌آید. هرآنچه به «عالم قدسی» تعلق دارد، به شکلی اغراق شده در اشعار و به ویژه در نقاشی‌های بلیک به چشم می‌خورد، اما می‌توان گفت او متد ویژه خودش را در ارائه آثار مذهبی - اشراقی تبیین کرد. هنرمند جوان انگلیسی به‌شدت تحت تاثیر مجسمه‌سازی گوتیک و البته هنر دوره رنسانس بوده است. وی از آثار نوابغ دوره رنسانس برای طراحی حالات متفاوت فیگورهای اکسپرسیو و درحال حرکت بهره می‌جست. تاثیرات فیگورهای عضلانی «میکل آنژ» - که بلیک پیش از این از آنها گراورسازی کرده بود- در نقاشی‌های او مشهود است اما، نقاش انگلیسی بر اجراها و ادراکات شخصی خودش از این آثار بسیار تاکید داشته است. او به آثار میکل آنژ خطوطی یکپارچه، مستحکم و قدرتمند اضافه می‌کرد و از آنها گراور می‌ساخت، سپس با آبرنگ روی ورق چاپ‌شده کار می‌کرد. از حیث انتخاب تکنیک‌های متفاوت با تکنیک‌های رایج در دوره خود نیز بلیک با نقاشان معاصر خود تفاوت بسیاری داشت. نقاشی‌های فیگوراتیو وی که نشان از آشنایی و تسلط کامل هنرمند بر طراحی بدن انسان دارد، به هیچ‌وجه در قید نمایش واقعی بدن انسان - کاری که هم‌عصران بلیک با مهارت تمام و به نیکی انجام می‌داده‌اند- نبوده است. او حتی در ارائه نقاشی‌ها و تصویرسازی‌هایش نیز به روش‌ها، ابزار و تکنیک‌های کلاسیک متوسل می‌شد. علاقه او به گراورسازی و چاپ کتاب‌هایش با این روش خود گواهی است بر این مدعا. هدف او تکمیل و اصلاح تکنیک چاپ بود و در این راه به نوآوری‌ها و موفقیت‌هایی هم دست یافت. به گفته خودش: «روح برادر مرده‌ام «روبر»، هنگام کارکردن بر من ظاهر می‌شود و اسرار قلم‌زنی را بر من آشکار می‌کند!» در آثار بلیک متن و تصاویر با هدف منتهی شدن به یک اثر هنری واحد و کامل، با یکدیگر تلفیق می‌شوند. می‌توان گفت تصاویر پیامبرانه بلیک طراح با اشعار رمزآلود بلیک شاعر همراه شده و به شاهکاری ختم می‌شود که خالق آن در نظر هم‌عصرانش مجنون و سودایی است. یکی از مشهورترین و پیچیده‌ترین آثار بلیک که به این شیوه کار شده است، مجموعه «دارالسلام» است. این کتاب حدودا صدصفحه‌یی مجموعه‌‌یی است از اشعار و نقاشی‌های بلیک، که بعد از گرفتن چاپ از صفحات مسی روی کاغذ، با آبرنگ و مرکب و طلا پوشیده شده‌اند. این کتاب تصویر اعتنای بشر- در نوع خاص خود، جامعه انگلیسی- به ماتریالیسم و عواقب آن است که در نظر بلیک سقوط انسان و از بین رفتن عزت و زیبایی بشری است. این کتاب در نهایت به رستگاری بشر توسط عیسی‌مسیح ختم می‌شود.

او از پیشگامان رمانتیسم سیاه و آغازگر مهم‌ترین و پرتنش‌ترین جریان‌های فرهنگی قرن نوزدهم بود. شاید بتوان با توجه به اینکه رابطه میان هنرهای تجسمی و ادبیات برای یک هنرمند رمانتیک غیرقابل انکار است، تشابهاتی میان آثار بلیک و ادبیات غالب بریتانیا در زمان خودش پیدا کرد، اما بسیار کم‌اند نقاشان معاصر وی که بتوان آثار آنها را با نقاشی‌های بلیک قیاس کرد.

 

#210326>http://etemadnewspaper.ir/Released/91-05-21/297.htm#210326

 

/ 12 نظر / 11 بازدید
نمایش نظرات قبلی
صوفی

سلام نویسنده ای اهل دیار فخر الدین عراقی فریس آباد فراهان چه جالب بهتر نبود شاعر میشدید؟

صوفی

سلام راستی هر دوی ما اهل یک دیاریم . نظرتون راجع به اشعار من چیه؟

دالکاف

منم یک سایه ی اصیل بدون آفتاب...! درود... دوست گرامی به دنیای من دعوتید.

رضا مرتضوي

مجموعه شعر رودئو اثر رضا مرتضوی برنده‌ی جایزه‌ی شعر خبرنگاران و جايزه‌ي ادبي خيام ، توسط انتشارات مروارید منتشر شد . لطفا براي كسب اطلاعات بيشتر به آدرس وب سايتي كه در همين كامنت گذاشته شده مراجعه كنيد . روز خوش .

احسان حقیقی

سلام منتظر نقد و نگاهتان به شبانه هایم هستم یا حق